Ime našeg grada prema pisanim tragovima (Feliks Mileker) pojavljuje se prvi put 1427.godine u obliku PODVRŠAN. Krajem XVI veka nailazimo na toponime VARSOCZ (VARŠOC), VERSECZ (VERŠEC), VIRSICZA (VIRŠKA). Godine 1694. VERSOCZ (VERŠOC) i 1707. Godine VARSACZ (VARŠAC). U svim ovim nazivima koren je srpska reč "vrh". Godine 1427. ispred navedenog osnovnog značenja stajao je prefiks "pod" i to bi bio najispravniji oblik PODVRŠAN= ispod vrha (brega). Kasnije se izgubio prefiks "pod" i dodat je završetak "šac" korenu reči "vrh" i tako smo dobili ime VRŠAC( mali vrh).

Na području današnjeg Vršca, čovek je živeo još u najstarijim vremenima. O tome nam svedoče nalazi starina kojima je ovaj predeo naročito bogat, a koji se u velikom broju čuvaju u narodnom muzeju u Vršcu.

Prva naselja javljaju se u neolitu, u doba glačanog kamena o čemu svedoče arheološki nalazi (At ). Ljudska naselja dobijaju stalniji karakter dolaskom Slovena (pozni srednji vek) u ove krajeve, a pre njih ovde su boravili Tračani, Kelti, Skiti, Dačani, Rimljani, Gepidi, Avari i drugi.

Mesto PODVRŠAN, odnosno današnji Vršac javlja se početkom XV veka, tačnije 1427.god. u jednom pismu kralja Žigmunda (1387-1439). Za vreme njegove vladavine a radi odbrane od stalnih turskih napada sagrađen je vršački grad-kula koji se nalazio u posedu Đurđa Brankovića.

Prema načinu gradnje Vršačka kula podseća na smederevsku, tako da se pretpostavlja da je vršačka tvrđava izgrađena posle pada Smedereva (1439.god.) kako bi Đurađ Branković zaštitio svoje posede u Banatu i odbio dalju najezdu Turaka.

Period turske vladavine na ovim prostorima trajao je od 1552. do 1716.godine. Banatska buna 1594.god. imala je za cilj da zbaci turski jaram. Banatski Srbi i Rumuni i pored toga što su pružali žestok otpor doživeli su poraz od nadmoćnijeg neprijatelja - "buna je bila u krvi ugušena". Za vreme opsade tvrđave turski aga je izazvao na dvoboj srpskog vođu Janka Lugošana sa nadimkom Halabura. Dvoboj se završio pobedom Janka Halabure, a ta pobeda pojavljuje se kao jedan od simbola amblema grada, na kojem se iznad utvrđenja (kule) vidi ruka sa mačem i odsečenom turskom glavom.

Posle odlaska Turaka, Vršac ulazi u sastav Tamiškog Banata sa sedištem u Temišvaru. Grad postaje sedište novoosnovanog Vršačkog distrikta (1718.god.) koji je obuhvatao 72 naselja i oko 3.500 kuća. Sa odlaskom Turaka počinje period kolonizacije nemačkog življa iz doline Mozela koji su bili poznati vinogradari. Veštinu sađenja i gajenja vinove loze preneli su i na naš brežuljkast teren, tako da je Vršac ubrzo postao jedan od značajnih evropskih centara za proizvodnju i kvalitet vina. U Vršcu se i ranije uzgajala vinova loza i proizvodilo dobro vino. Tako se prema navodima starijih autora pominje 1494.god. kada se na dvoru ugarskog kralja Vladislava za bure vršačkog vina plaćalo 10,50 dukata.

Pored privrednog razvoja, u Vršcu se razvija zanatstvo i trgovina i grad sve više prerasta u kulturno-obrazovni centar. U drugoj polovini XVIII veka dobija prvu apoteku "Kod Spasitelja", poštu, otvara se prva osnovna škola, podignut je najstariji deo zgrade vršačkog Magistrata ili "Municipije". Zatim 1757.god.sagrađen je Eparhijski dvor, Uspenska crkva( 1766.god.), Velika Saborna crkva( 1785.god.). Velikom zaslugom vladike Josifa Jovanovića Šakabente 1790. god. srpski Vršac je dobio Gramatikalnu školu. Prve pozorišne predstave na srpskom jeziku davane su u Vršcu još 1793.god.u izvođenju đaka Gramatikalne škole, a pre toga su u gradu gostovala nemačka pozorišta iz Temišvara.

Grad Vršac 1804. god. dobija Tržišnu povelju Franje II za hrabro držanje njegovih stanovnika u ratovima protiv Turaka 1787.-1791.god., a 1817. Vršac postaje slobodni kraljevski grad u ondašnjoj Austrougarskoj. Najveće zasluge za sticanje privilegija imao je gradski načelnik Korman Vilhelm i varoški sudija Konstantin Spajić.

Godine 1840. Vršac je imao 15.503 stanovnika i bio je najnaseljenije mesto Tamiškog Banata. Grad se urbanistički uobličava, a prodiranje trgovačkog kapitala je intezivnije.

Revolucionarna zbivanja 1848.god. zahvatila su više evropskih zemalja, proširivši se i na Habsburšku monarhiju, u čijem sastavu je bila i današnja teritorija Vojvodine.

Odluka Majske skupštine održane u Karlovcima od 1. do 3. maja, gde se pored ostalog proglašava i Srpska Vojvodina u koju ulaze Srem sa Granicom, Baranja, Bačka s Bečejskim distriktom i Šajkaškim bataljonom i Banat sa Granicom i Distriktom Kikindskim, odbačene su od strane Carskog dvora, a Srbi nisu priznati za naciju već versku skupinu, a za rešavanje svojih želja upućeni su na mađarsku vladu koja je odlučila da spor sa Srbima rešava oružjem. Tokom velikih borbi koje su vođene kod Pančeva, Vršca i drugih vojvođanskih gradova tokom 1848./49.god. Carskim patentom od 18.novembra 1849. stvorena je posebna teritorija pod nazivom Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat. Sedište Vojvodstva postalo je Temišvar, a car je uzeo titulu Srpskog vojvode. Na taj način su konačno odbačene želje Srba da dobiju Vojvodinu u duhu odluka Majske skupštine.

Došavši u sastav Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata 1849.god. i trpeći sve okrutnosti Bahovog apsolutizma (1849-1861) Vršac je u mnogome izgubio od svog ranijeg značaja na političkom planu. Počela je snažna germanizacija srpskog življa, a politička uprava je bila potčinjena okružnoj vlasti u Temišvaru. Dvor je s jedne strane gušio političke slobode svojih podanika, a s druge strane poklanjao je veliku pažnju razvoju poljoprivrede, zanatstva i trgovine.

To je period naglog razvoja železničkog saobraćaja (1858.god.) koji je Vršac povezivao sa Pančevom, Temišvarom i Bazijašom na Dunavu, a kasnije i sa ostalim mestima. Godine 1880. švajcarski trgovac Bernard Štaub podiže u Vršcu podrum "Helvecija" (kapacitet 10.000 hl.) a vršački vinogradi izlagali su svoje proizvode u svim većim evropskim gradovima: Beču, Parizu, Londonu, Briselu, Bremenu, Lincu, Budimpešti...

Zanatstvo je predstavljalo značajnu privrednu granu (60 raznih zanata organizovano je u 13 esnafa, 7 srpskih i 6 nemačkih). Pored vinogradarstva koje je oduvek davalo pečat gradu, sedamdesetih godina XVIII veka Vršac je bio poznat po gajenju svilene bube i u tom periodu bio je sabirni centar za preradu čaura za celu južnu Ugarsku. Na području grada otvara se Cofman-ova pivara 1859.god., zatim prva štamparija , Gradski muzej i Biblioteka, muzička škola. U drugoj polovini XIX veka Vršac postaje jedan od značajnih centara političkog života Srba u Vojvodini. Sedamdesetih i osamdesetih godina u Vršac prodiru socijalističke ideje i u njemu deluje snažna socijalistička grupa pod imenom "Vršački socijalisti" koji su širili socijalističke ideje među omladinom, radnicima, zanatlijama i sitnim trgovcima, te su u tim slojevima imali masovnu podršku za svoje ideje.

Posle balkanskih ratova nova realnost u ovom delu sveta još više je zaoštrila protivničke interese između Austro-Ugarske i Srbije. Samo nekoliko dana posle sarajevskog atentata (28. jun 1914.god.) počeli su progoni Srba u Vojvodini. Narod je bio ogorčen i ratni poklič bio je svuda prisutan. Ono što se nije dogodilo sa Habsburškom monarhijom u revoluciji 1848/49 ostvarilo se tokom prvog svetskog rata. Agonija "bolesnika na Dunavu" započela je već sa prvim ratnim sukobima. Srpski narod je shvatio da pravi put za oslobođenje i nezavisnost nije obnavljanje već razaranje monarhije. Raspadom Habsburške monarhije 1918.god. sazreli su uslovi za ostvarenje jugoslovenske ideje da njeni narodi žive u zajedničkoj nezavisnoj državi. Stvaranjem Kraljevine SHS 1.decembra 1918.god. označilo je prelomni događaj u životu jugoslovenskih naroda, jer su se oni tada prvi put u svojoj istoriji našli u zajedničkoj državi. Banat u okviru Vojvodine ušao je u sastav Srbije kao njen neodvojiv deo. Drugi svetski rat (1941-1945) doneo je velike patnje, razaranja, žrtve i stradanja naroda na ovim prostorima. Posle sloma fašizma Vrščani su se odužili svojim junacima i velikanima iz kulturne i istorijske prošlosti, tako što njihova imena nose brojne ulice, trgovi, škole a u parkovima se nalaze vajarska dela koja predstavljaju poznate ličnosti. Danas, kao i u većem delu svoje prošlosti, Vršac sa okolinom predstavlja multinacionalnu sredinu u kojoj se poštuju prava čoveka bez obzira na versku pripadnost. Danas je to grad sa razvijenom mrežom škola, sportskih društava, kulturnih institucija, zdravstvenih ustanova , a pre svega grad sa jakim privrednim potencijalom na čijim osnovama gradi svoj prosperitet za dvadeset prvi vek. Vršac sa patinom duge i burne prošlosti spremno korača u novi milenijum.