Kultura
 

Vršac spada u one gradove koji se s pravom ponose na svoju prošlost, na intezivan razvoj kulturnog života u kome rade mnoge škole, ustanove kulture i zapažene ličnosti. Više od dva i po veka vrščani se s pijetetom odnose prema svojim piscima, slikarima, muzičarima i drugim umetnicima, od kojih su mnogi u samom vrhu srpske i jugoslovenske kulture, neki od njih su dostizali svetski nivo i bez njih se ne može zamisliti ozbiljniji pregled jugoslovenske i evropske kulture. Oni su svojim delima obeležili periode u kojima su stvarali i na najlepši način proslavili ime grada iz koga potiču.

Prošlost grada odlikuje kontinuiran, intezivan kulturni razvoj, koji beleži čitave duhovne krugove umetnika, veliku pozorišnu tradiciju i permanentni književni život. Ovo bogato nasleđe u domenu kulture i obrazovanja, grad i danas uspešno obnavlja i nastavlja preko udruženja umetnika, slikarskih kolonija, muzejskih ekspozicija, pozorišnih predstava, aktivnosti biblioteke vezane za čitalačku publiku, multimedijalnih prezentacija, brojnih savremenih pesnika i prozaista...

Vršac je grad koji i danas zadivljuje svojom vekovnom arhitekturom, i sakralnom i profanom. Međutim, ovaj grad "pod kulom" i dalje se urbanizuje u skladu sa savremenim zahtevima čoveka ovog vremena, sa težnjom da se zadrži staro jezgro i arhitektonski duh grada.

INSTITUCIJE

POZORIŠTE

U Vršcu pozorišni život traje više od dva veka. Prva pozorišna predstava prikazana je 1773. godine 13. i 14. aprila. Tu predstavu su prikazali umetnici iz Temišvara. Veliki uticaj na razvoj pozorišnog života u Vršcu imali su gradovi: Bee, Pešta, Prag, Venecija, Trst, Bratislava i drugi. Godine 1777. Vršac je bio najnaseljeniji grad u Banatu i imao sve uslove da prihvati izdržavanje pozorišnih družina koje su dolazile iz raznih metropola evropske kulture. Godine 1761. podignut je Veliki srpski magistrat i više od 100 godina služio je kao stalna pozorišna zgrada.
Koliko je bio razvijen pozorišni život u Vršcu najbolje pokazuje einjenica da je samo posle dve decenije od prikazivanja prve pozorišne predstave, 14. septembra 1793. godine, Mihajlo Krekia pripremio tri komedije i to "O Irodu", "O bogatom eoveku (Gavanu)" i "O zlom ocu i rdjavom sinu".

25. oktobra 1793. godine u slavenoserpskim novinama izlazi i kratak osvrt na ovaj događaj koji se smatra i početkom pozorišnog života kod Srba.
1847. godine Akcionarsko društvo je izgradilo hotel "Konkordija" sa velikom salom na spratu za koncerte i pozorišne predstave.
1861. godine u Novom Sadu se osniva Srpsko narodno pozorište, koje donosi znaeajni preokret na tlu Vojvodine. Iste godine u Vršcu je formirano društvo za Srpsko narodno pozorište, koje je odmah imalo 170 elanova i radilo je sve do prvog svetskog rata 1914. godine.

1863. godine u Vršcu prvi put gostuje Srpsko narodno pozorište kome je prire?en velieanstven doeek. Dočekani su van grada, a u grad su ušli kočijama. 11. maja prikazali su u gradskom parku u velikoj "Areni" pozorišnu igru sa pevanjem u tri eina "Vampir i eizmar". Završili su svoje gostovanje u Vršcu 26. juna predstavom "Seoba Srbalja" Đure Jakšića.

Umetničko odeljenje Ministarstva prosvete 1920. godine na čijem se čelu nalazio književnik Branislav Nušić, zaključilo je da se u Banatu osnuje profesionalno pozorište. Izbor je pao na Vršac, na Sterijin grad. Savet grada osnovao je Gradski pozorišni odbor, a na čelu tog odbora nalazio se Ivan Kosirović - gradonačelnik. Na sednici Saveta grada, održanoj 24.decembra 1920. godine doneta je odluka o osnivanju Pokrajinskog banatskog pozorišta "Sterija" sa sedištem u Vršcu. Umetničko odeljenje Ministarstva prosvete na osnovu odluke Saveta grada imenuje za prvog upravnika Mihajla Hadži Dimića, reditelja Srpskog narodnog pozorišta iz Novog sada, sa zadatkom da u saradnji sa Gradskim odborom organizuje pozorišnu trupu. Pozorište "Sterija" zvanično je počelo sa radom 22. januara 1921. godine svečanom predstavom.

Za vreme rata pozorište nije radilo, ali je već 2. januara 1945. godine doneta odluka o osnivanju Narodnog pozorišta "Sterija" koje će imati svoju premijeru 10.februara 1945. godine. Veliku zaslugu za to imaju Mata Matejia - Predsednik Skupštine grada, Dimitrije Vučenov - profesor, Strahinja Kostić - profesor i Vasko Popa - pesnik.
Od tada pa sve do danas Narodno pozorište "Sterija" nije prekidalo rad, a za to vreme pripremljeno je više od 600 premijera, što je dokaz jednog izuzetno plodnog pozorišnog života u Sterijinom gradu na čijoj su sceni igrana sva njegova dela po nekoliko puta. Prvu predstavu u oslobođenom Vršcu "Kir Janja" režira Vladimir Savia, a scenograf je bio slikar Svetislav Vuković.

Pozorište je gostovalo u mnogim evropskim zemljama i to: Nemačkoj, Austriji, Mađarskoj, Rumuniji, Ukrajini, Slovačkoj i u svim republikama bivše Jugoslavije. Učesnik je mnogih pozorišnih festivala u zemlji i inostranstvu. Nikada nije učestvovalo na Sterijinom pozorju.
Povodom obeležavanja 200 godina od prikazivanja prve pozorišne predstave na srpskom jeziku 1993. godine organizovan je Festival klasike "Vršačka pozorišna jesen" eiji je osnivae SO Vršac, koji ima međunarodni karakter.
Do sada je održano šest festivala klasike "Vršačka pozorišna jesen". Festival otvara Narodno pozorište "Sterija". Na festivalu su do sada učestvovala pozorišta iz Rumunije, Rusije - Akademija pozorišne umetnosti "GITIS" Moskva.

BIBLIOTEKA

Gradska biblioteka u Vršcu osnovana je odlukom Magistrata krajem 1887. godine kao Gradska javna i školska biblioteka, a počela je sa radom za javnost 15. januara 1888. godine. Osnivač ove biblioteke i njen prvi bibliotekar bio je Feliks Mileker (1858-1942), poznati istoričar i arheolog, i pisac velikog broja knjiga i studija. Posle osnivanja Muzeja, od 1897. do 1947. godine, Gradska biblioteka i Muzej rade kao jedinstvena ustanova pod jednim krovom, a od 1947. godine kao posebne ustanove, od kada počinju da znatnije proširuju svoju delatnost. Samostalna, nakon sedam promenjenih adresa, pedesetih godina ovog veka, Gradska biblioteka je smeštena u današnju zgradu na Svetosavskom trgu br. 2.

I pre osnivanja Gradske biblioteke, u Vršcu je radilo nekoliko biblioteka. Teško je utvrditi tačne datume osnivanja, vek trajanja i veličinu pojedinih biblioteka. Pisani tragovi govore da je već 1820. godine (po jednom zapisu na knjizi koja se čuva u Gradskoj biblioteci) osnovana čitaonica. U pitanju je, verovatno, bilbioteka Bogoslovije, koja je tada počela da radi. Kao pretplatnik na Davidovićevu "Istoriju naroda srpskog", 1846. godine se pominje Čitaonica srpska iz Vršca. Godine 1882. osniva se Opšta radnička čitaonica, a 1886. Nastavnička biblioteka. Jedna od najznačajnijih biblioteka u prošlosti je svakako ona koju je osnovao Laza Nančić 1884. godine, poznati vršački socijalista, pod nazivom Srpska zanatlijska čitaonica koja se kasnije spojila sa pevačkim društvom. Treba istaći i rad Srpske ratarske čitaonice (1897) koja je godinama okupljala vršačke ratare i čitaoce iz drugih slojeva.

Izuzetno važno za rad ovih biblioteka je da su one imale i obrazovnu funkciju, jer su organizovale brojna predavanja. Imale su i važnu ulogu u društvenom životu svoga članstva, jer su priređivale zabave, izlete i drugarske večeri.

Pored ovih postojalo je još nekoliko biblioteka za nemačko i mađarsko stanovništvo. Posebno treba istaći da je Vršac grad u kojem je uvek bilo vrlo značajnih privatnih biblioteka pojedinih Vrščana (Josip Novak, porodica Cijuk, Đorđe Nešić, glumac Andra Lukić), čije se knjige još mogu naći u fondovima današnje Gradske biblioteke.

Takva tradicija je ostavila bogate plodove. Najstarija knjiga u biblioteci datira iz 1496. godine u kojoj su objavljena pedagoška pisma. Pored ove najstarije vredno je pomenuti i 9 knjiga iz Sterijine lične biblioteke, knjigu koja je pripadala Sterijinom ocu, prvo izdanje Basni Dositeja Obradovića, knjigu koju je Dositej Obradović poslao 1804. godine Josifu Jovanoviću Šakabenti, Nomokanon štampan u Lavovu 1646. godine, kao i Šerijatsko pravo koje je ostalo u Vršcu još iz doba Turaka iz XVII veka. Čuva se i rukopisna hronika italijanskog grada Villa Casteioni, pisana u periodu od 1424. do 1670. godine.

Gradska biblioteka u Vršcu, kao rezultat bogate tradicije i nasleđa, raspolaže bogatstvom od oko 200.000 knjiga, među kojima je oko 5.000 starih i retkih knjiga i veći deo knjiga štampanih u Vršcu ili o Vršcu, kao i dela vršačkih autora. U fondu od oko 20.000 časopisa i druge periodike nalazi se skoro kompletna vršačka periodika (Vojvodina, Budućnost, Rodoljub, Banatski List, Pogled, Srpstvo, Banaćanka, Nova Zora, Nova Sloga, Predstraža, Bubanj, Vršačka Kula, koja i danas izlazi). Pored periodike na srpskom jeziku postoji i bogat fond periodike na nemačkom, mađarskom i rumunskom jeziku.

Biblioteka je svoju osnovnu delatnost organizovala u okviru dečijeg odeljenja i odeljenja za odrasle korisnike. Korisnicima naših usluga, svakodnevno u terminu od 7.30 do 19.00 i subotom od 8.00 do 12.00, na raspolaganju je fond beletristike (68.000), fond dečije knjige (35.000), fond stručne knjige (10.000), fond stare knjige (5.000), fond zavičajne knjige (5.000), kao i fondovi nemačkih, mađarskih, rumunskih, engleskih, ruskih i francuskih izdanja.

Korišćenju ovog fonda Gradske biblioteke u Vršcu gravitira oko 120.000 građana iz opština Vršac, Bela Crkva, Plandište i Alibunar.

MUZEJ

Daleke 1882.godine Gradsko predstavništvo vršačke municipije, na predlog Julijuša Friša, donosi zaključak o osnivanju Muzeja. Povod za to bilo je otkrivanje velike ostave rimskog novca cara Konstantina iz IV veka u Velikom ritu, znatne numizmatičke vrednosti, za koju je gradonačelnik izdao nalog da se donese u Magistrat na čuvanje. Iste godine na sednici Gradskog saveta, gradonačelnik obaveštava o arheološkim nalazima kraj Vršca i predlaže da se predmeti prenesu i čuvaju u zgradi Magistrata, sve dok Muzej ne bude osposobljen. Predlog je prihvaćen i donet je i Zaključak da se odobrava Eduardu Ritingeru (poznati kolekcionar arheološkog i numizmatičkog materijala) da na tom lokalitetu preuzme arheološka iskopavanja. Svi ovi podaci ukazuju na činjenicu da je postojala ozbiljna briga da se sakupi i sačuva materijal za Muzej, koji će biti uslovno rečeno u "osnivanju" sve do 1894.god. kada Muzej dobija prvi Statut.

Muzejska aktivnost započeta 1882.god. uz veliko razumevanje sredine nastavlja sa prikupljanjem muzealija otkupom, poklonom i terenskim iskopavanjima. Godine 1894. ispunjavajući sve formalnosti (prostor, materijal,stručnjaci i Statut) Muzej dobija i oficijelno priznanje, što je sa zadovoljstvom primljeno u javnosti.

Problem prostora, jedno od egzistencijalnih pitanja, prati Muzej od osnivanja do današnjih dana. Zgrada"Konkordija" u kojoj je Muzej dobio dve prostorije (u jednoj od njih je 1896.god. organizovana izložba i bila je otvorena za javnost) bio je nedovoljan. Godine 1905. kupljena je zgrada zabavišta za potrebe Muzeja i Biblioteke, a u toj zgradi Muzej se i danas nalazi. Na zgradi su bile potrebne određene intervencije, adaptacija i opremanje prostora što je završeno do 1908. godine kada se Muzej useljava. Pored već postojećih zbirki Arheološke, Istorijske i Numizmatičke, formiraju se 1909. Etnološka i Prirodnjačka (manji deo eksponata izložen je u dvorišnom delu Muzeja), a 1910. i Umetnička zbirka.

U periodu od 1887. pa sve do 1942. godine u muzeju je radio učitelj Feliks Mileker. Posle pohadanja kursa za upravnike provincijalnih, arheoloških zbirki i položenog ispita, stekao je zvanje muzejskog kustosa. Neumorno je radio na proučavanju arheologije i istorije, na prikupljanju materijala i zahvaljujući njemu bogate se zbirke Muzeja. Rezultati njegovog rada značajni su i na publicističkom planu, jer ima oko 300 objavljenih radova. Pred početak II svetskog rata 1941. godine najznacajniji predmeti iz Muzeja sklonjeni su u trezor Narodne banke. Muzej je još kratko vreme radio, a posle smrti Feliksa Milekera 1942. bio je zatvoren, da bi ponovo počeo sa radom posle oslobođenja 1945.godine. Iste godine za upravnika Muzeja postavljen je Rastko Rašajski, koji preuzima muzejske zbirke i počinje sa radom. Godine 1947. Biblioteka se odvaja od Muzeja i preseljava u drugu zgradu. Uskoro je Muzej počeo i kadrovski da jača, da popunjava stručnjacima postojeće zbirke i odeljenja.

Muzej je zavičajno-kompleksnog tipa sa odeljenjima za arheologiju, istoriju, numizmatiku, etnologiju, prirodnjaštvo i umetnost.

Muzej u svom fundusu ima oko 250.000 predmeta i nema stalnu postavku na kojoj bi bili izloženi eksponati iz svih odelenja i zbirki. Godine 1987. Muzeju je dodeljena zgrada "Konkordija" za realizaciju stalne postavke čiji proces je usporen u nedostatku sredstava.

U vlasništvu Muzeja nalazi se zgrada "Apoteka na stepenicama" koja ima svojstvo spomenika kulture (druga pol.XVIII veka). U ovom prostoru nalaze se dve stalne postavke:"Iz istorije zdravstvene kulture južnog Banata", "Sećanje na Paju Jovanovića" i legat akademskog slikara Zorana Petrovića.

MANIFESTACIJE

DANI BERBE GROŽĐA U VRŠCU

Najstarija priredba ove vrste u našoj zemlji, a ishodište joj je u davnoj prošlosti jer se vinova loza ovde uzgaja od vremena Dačana i Rimljana, pa do naših dana. Prvi pisani dokument je iz 1494. godine, kada je zabeleženo da je bure vršačkog vina prodato dvoru mađarskog kralja Vladislava II i to za 10,5 dukata.
Vršačko vino i sada je kvalitetno i zlata vredno!

Vršačka "Berba" se programski prilagođavala vremenu i novim tokovima društva. Inovirano je mnogo toga, ali je sačuvana plemenita tradicija u mnogim oblicima bogatog programa. Tako na primer, ponavlja se iz godine u godinu kolor-plakat, reprodukcija slike našeg slavnog realiste Paje Jovanovića, a to je "Berba", centralni deo njegovog čuvenog Triptiha (slika je nastala pre više od 100 godina). Ostala je maskota, tj.zaštitna ličnost "Berbe" - legendarna ličnost simboličnog imena i prezimena: Vinko Lozić, koga je oblikovao naš veliki pisac Sterija, a koji je, kažu, direktni potomak boga Bahusa. On je prva ličnost i komandant trodnevne parade i svečanosti jer mu gradonačelnik predaje ključeve grada za ovu priliku.

Kao fiksirane tačke u programu naših "Berbi" nalaze se: nagradna igra Grožđe iz aviona, zatim veliki broj izložbi od kojih je značajna prigodna Izložba grožđa, voća i vina, pa biciklistički karavan U pohode vinogradima, te Smotra fijakera, Dečji maskenbal i vrlo raznovrstan i bogat kulturno-umetnički i zabavni program, kao i niz sportskih takmičenja. Značajna je i informativno-propagandna i promotivna delatnost, sa velikim brojem oblika i sredstava: novine, TV, radio, posete i direktni kontakti sa zainteresovanim. Saobraćaj, snabdevanje i drugi prateći oblici u celosti su prilagođeni potrebama i željama naših gostiju. Vršac je davno dobio gasnu mrežu i svake godine se na velikim plinskim roštiljima peče meso, a naročito kobasice, a u nedelju vo na ražnju.

Na otvaranju "Berbe" uvek učestvuju poznati estradni umetnici, a redovno se vrši i izbor lepotice "Berbe". Atmosfera je vesela, opuštena, zanimljiva i zabavna - uvek ima od svega po malo i za svakog po nešto!

"Berba" je trajno obeležje grada Vršca!

LIKOVNA MANIFESTACIJA ZA NAGRADU SLIKARA PAJE JOVANOVIĆA

Likovna manifestacija za nagradu slikara Paje Jovanovića ustanovljena je 1959.godine na stogodišnjicu rođenja ovog poznatog vršačkog slikara, i od tada se redovno održava svake godine. Skupština opštine Vršac i Narodni muzej su ovu manifestaciju pokrenuli kao zahvalnost umetniku koji je svojim uspesima i slavom proneo i ime grada i sredine iz koje potiče, naravno i iz želje da se podstakne razvoj likovnih umetnosti u ovoj sredini i da se podstaknu mladi na stvaralački rad uz razvoj njihove ljubavi prema umetnosti. Iz godine u godinu se povećava broj prispelih radova. Nagrada sa imenom slikara Paje Jovanovića dodeljuje se prema pravilniku koji je donela Skupština opštine Vršac, kojim se bliže određuju uslovi, postupak i način selekcije. Vremenom je Pravilnik menjan i dopunjavan kako bi pratio likovnu aktivnost koja je u okviru obrazovnog programa doživljavala promene i osavremenjavanja. Medalje i plakete koje se dodeljuju kao nagrade uz diplome i pohvale, svake godine izrađuju poznati jugoslovenski umetnici kao što su to Zoran Petrović, Pavle Radovanović, Jovan Soldatović, Delia Prvački, Radmila Graovac, Kolja Milunović, Dragan Jelenković, Snežana Jovčić Olđa i drugi. Od 1967.godine dodeljuje se i specijalna nagrada za najmaštovitiji rad, na predlog slikara Zorana Petrovića, pored tri nagrade koje se dodeljuju za svaku starosnu grupu.

Otvaranje izložbe je svake godine 4.juna na dan rođenja Paje Jovanovića kada se i dodeljuju nagrade i pohvale najuspešnijim autorima.

LIKOVNO BIJENALE MLADIH

Manifestacija koja grad Vršac uključuje u savremene jugoslovenske, evropske i svetske tokove u umetnosti. Osnovano je 1993. godine kada se i začela ideja o njegovoj potrebi kako u ovom gradu tako i celokupnom jugoslovenskom prostoru. Zamišljen je kao manifestacija koja kontinuirano prati stanje umetnosti mladih umetnika kao najvitalnijeg jezgra. Nastalo je kao plod narasle potrebe za ovakvom izložbom, na kojoj bi mladi umetnici na neki način odmerili svoje snage među sebi, generacijski bliskim stvaraocima, neopterećenih nikakvim ličnim programima kao ni do tada postignutim.

MEĐUNARODNI FESTIVAL FOLKLORA "VRŠAČKI VENAC"

Međunarodni festival folklora ¨Vršački venac¨ osnovan je u cilju očuvanja i razvijanja narodne tradicije na prvom mestu kroz narodnu igru predstavljenu na pozornici na najvišem estetskom nivou. Festival širi drugarstvo među učesnicima poštujući jezik i narode.

OBRAZOVANJE

Tokom XVI i XVII veka srpska deca uče pismenost u manastiru Mesić. Svetovne osnovne škole otvaraju se u XVIII veku – nemačka škola 1727. godine (prvi učitelj Josif Mihajlo Servati), srpska škola oko 1760. godine (učitelji: Grigorije Zosimović, Sava Stefanović, Jovan Teodorović i Georgije Botak); Zahvaljujući prosvetiteljskoj aktivnosti episkopa Josifa Jovanovića Šakabente otvara se Gramatikalna škola 1790. godine i Dom (Blagođejanje) za siromašnu i darovitu decu. Poznatiji profesori u Gramatikalnoj školi: Samuilo Martini, Konstantin Jovanović, Pavle Jorgović i Uroš Volić.

Početkom XIX veka u gradu i okolnim selima ima 18 osnovnih škola, 10 na srpskom i 8 na rumunskom nastavnom jeziku, a u pojedinim i dvojezično– na srpskom i nemačkom jeziku. U srpskom delu varoši kraće vreme otvorena je grčka škola, a na nemačkoj strani – jevrejska. Namesništvo u Budimu ukida Gramatikalnu školu 1819. g. Od 1822. god. u gradu postoji Srpsko-rumunsko klirikalno učilište radi obrazovanja pravoslavnog sveštenstva za potrebe dveju eparhija, vršačke i temišvarske. Rumusko odeljenje premešteno je u Karansebeš 1865, a srpsko je ukinuto 1867. god. Od 1819–1851. postoje privatne polugimnazije u kojima se pripremaju učenici za dalje školovanje. U jednoj takvoj školi od 1830-1836. Jovan Sterija Popović predavao je latinski jezik posle završenih studija u Pešti.

Od 1831. god. ¨poftorne veronauke¨ postaju obavezna nastava za šegrte bez koje nisu mogli da napreduju u profesiji.

Polovinom XIX veka u nemačkim osnovnim školama ima oko 1.500 učenika sa kojima radi 9 učitelja, 2 učiteljice i dvojica katiheta. Uz novoizgrađenu školu na sprat na uglu ulica Belocrkvanske i Školske (danas Ž. Zrenjanina i Vuka Karadžića), otvorena je i sporedna (filijalna) škola pored stare Konjičke kasarne.

Podrealka je otvorena 1851. g. u zgradi Konkordije. Iste godine osnovana je Zanatlijska škola. Nemačka učiteljska škola (Preparandija) počela je sa radom 1854. Za 17 godina postojanja, do premeštanja u Segedin, školovala preko 4.000 učitelja.

Decembra 1868. Ministarstvo prosvete u Budimu dozvolilo je da se Podrealka (niža gimnazija) pretvori u realnu gimnaziju. Varoško predstavništvo donelo je odluku da drugi razred gimnazije i treći razred podrealke pretvori u Građansku školu. Bila je to prva škola te vrste u tadašnjom Ugarskoj.

Maja 1868. otvorena je privatna Devojačka škola Marije Kutke. Učenice su, uz klasičnu nastavu, sticale i više žensko vaspitanje. Od 1873. g. u gradu izlazi stručni časopis za učitelje ¨Učitelj¨. Urednik časopisa je vršački učitelj Nikola Brašovan.

Prvo zabavište otvoreno je u Baštenskoj ulici (danas zgrada Narodnog muzeja) 1870. godine.

Od aprila do novembra 1895. izgrađena su nova zdanja srpske osnovne škole u Dvorskoj ulici (danas OŠ ¨Vuk Karadžić¨).

Pored Muzičke škole (1862.) u gradu je veoma ugledna ustanova Viši ženski vaspitni zavod Eme Majeringove u kome je 4 razreda osnovne i 4 razreda građanske škole.

Početkom XX veka u gradu ima: 5 osnovnih škola (dve na srpskom, dve na nemačkom i jedna na mađarskom jeziku), Realna gimnazija, Građanska škola, Zanatlijska, Poljoprivredna (1902.), Učiteljska (1920.), Vojna muzička škola (1920-1941.) i Narodni univerzitet za obrazovanje odraslih. Od 1934. postoji niža gimnazija na rumunskom jeziku.

Posle Drugog svetskog rata u Vršcu postoji: 5 osnovnih škola na srpskom jeziku, jedna osnovna škola na mađarskom jeziku i osmorazredna škola na rumunskom nastavnom jeziku pri OŠ ¨Olga Petrov Radišić¨, specijalna osnovna škola za decu ometenu u razvoju; Gimnazija, Poljoprivredna škola, Škola za kvalifikovane radnike, Ekonomska i Učiteljska škola, koja od 7. juna 1973. g. postaje Pedagoška akademija na srpskom u rumunskom nastavnom jeziku.

Od 1977. god. od Škole za KV radnike nastaju dve škole: Srednja tehnička škola ¨Nikola Tesla¨ i Hemijsko-tekstilna škola ¨Braća Acketa¨.

Muzička škola postojala je do 1955. godine.

Vaspitno obrazovne ustanove danas

U Vršačkoj opštini ima 12 osmorazrednih osnovnih škola i 16 četvororazrednih sa ukupno 241 odeljenjem u kojima ima 5.040 učenika. Nastava se izvodi na srpskom i rumunskom jeziku. Na rumunskom jeziku odvija se vaspitno-obrazovni rad u osmorazrednoj školi u Kuštilju i u 16 odeljenja OŠ "Olga Petrov Radišic" u Vršcu, kao i u četvororazrednim izdvojenim školama u Straži, Mesiću, Jablanci, Vojvodincima, Ritiševu, Vlajkovcu, Malom Središtu, Markovcu i Malom Žamu. Nastavom na maternjem jeziku obuhvaćeno je 376 učenika rumunske narodnosti.

U gradu ima 6 osnovnih škola: "Vuk Karadžić", "Mladost", "Olga Petrov Radišić", "Paja Jovanović", "Jovan Sterija Popović", Osnovna muzička škola "Josif Marinković" i specijalna škola "Jelena Varjaški" za decu lakše ometenu u razvoju.

U selima vršačke opštine ima 6 osmorazrednih osnovnih škola: "Branko Radičević" Uljma, "Branko Radičević" Veliko Središte, "Đura Jakšić" Pavliš, "Koriolan Doban" Kuštilj, "Moša Pijade" Gudurica i "Žarko Zrenjanin" Izbište.

U gradu ima 4 srednje škole: Gimnazija "Borislav Petrov Braca" ima tri smera: jezički, matematički i opšti (za učenike rumunske narodnosti); postoji i izdvojeno odeljenje Ekonomske škole iz Pančeva (tel. 822-070), Poljoprivredna škola "Vršac" obrazuje učenike u četvorogodišnjem trajanju (poljoprivredni tehničar, veterinarski tehničar i tehničar za biotehnologiju) i trogodišnjem trajanju (proizvođač prehrambenih proizvoda, rukovalac-mehaničar poljoprivredne tehnike i cvećar-vrtlar) tel. 813-683; Hemijsko-tekstilna škola ima zanimanja u četvorogodišnjem (hemijsko-tehnološki tehničar i hemijski laborant) i trogodišnjem trajanju (izrađivač hemijskih proizvoda, plastičar i konfekcionar krojač) tel. 821-292; Tehnička škola "Nikola Tesla" obrazuje učenike u četvorogodišnjem (mašinski tehničar i tehničar mašinske energetike) i trogodišnjem trajanju (automehaničar, bravar, mašinbravar, mehaničar precizne i memoregulacione tehnike, limar, autolimar, metalostrugar i instalater).

Grad ima šest objekata dečijih vrtića.

Viša škola za obrazovanje vaspitača ima nastavu na srpskom i rumunskom jeziku. U objektu više škole nalazi se i istureno odeljenje Učiteljskog Fakulteta iz Beograda na srpskom i rumunskom jeziku.

Pilotska škola JAT bavi se obukom pilota.

UDRUŽENJA

KOV (Književna Opština Vršac)

KOV je organizacija stvaralaca knjiga (pisaca i grafičkih umetnika), s jedne strane i korisnika knjiga, građana, školske i studentske omladine, s druge strane. Ova organizacija nosi ime grada Vršca, ali njeni članovi mogu biti svi građani Jugoslavije. Počasni članovi KOV-a su pisci drugih zemalja koji su svojim radom zadužili i KOV i Vršac. U 26-oj godini postojanja i rada KOV-a, osvrnemo li se u nazad, ostvarili smo preko 2.000 tribina i susreta sa ljubiteljima knjige, preko 200 štampanih knjiga, 300.000 pesničkih dopisnica i letaka na raznim jezicima sveta, 14 međunarodnih susreta pisaca, 11 evropskih nagrada za poeziju.

U Sterijinoj kući (sedištu KOV-a) bilo je preko 200 stranih pisaca, od kojih su 45 postali počasni članovi. U svojim redovima imamo i takva imena kao što su Sangvineti, Mark Strend, Milorad Pavić, H.M.Encensberger, Miodrag Pavlović,Čarls Simić, Mišel Degi, Stefan Augustin Dojnaš, Tadeuš Ruževič. Alen Ginzberg je takođe bio počasni član KOV-a. Preko 1.000 domaćih pisaca vodilo je imaginarne razgovore sa velikim i neponovljivim Sterijom, boraveći u njegovim rodnim odajama. Sterijinu kuću nisu prestali da posećuju ugledna svetska imena ni u godinama kada se zli demijurg bezbroj puta uspinjao Balkanskom ulicom (Encensberger, Mikloš Hubai, Roberto Musapi, Rajner Kunce). Dok svetom vladaju mračne sile mi tražimo utočište u književnosti, u Knjižari kod Sterije, u Galeriji kod Sterije, na Tribinama Sredom ili Petkom kod Sterije.

KULTURNO-PROSVETNA ZAJEDNICA OPŠTINE VRŠAC

Kulturno-prosvetna zajednica opštine Vršac osnovana je 1959. godine kao samostalna vanstranačka organizacija čiji je cilj razvoj kulture i faktora društvenog preobražaja, podsticanje i zadovoljavanje pojedinačnih i zajedničkih kulturnih potreba građana.

Zajednica je organizovana na načelima saradnje, dobrovoljnosti i interesnog povezivanja a sačinjavaju je društvene organizacije, udruženja, škole, sekcije, klubovi, preduzeća i druge organizacije koje su joj pristupile kao i pojedinci iz redova eminentnih stručnjaka.

Programski dokumenti odražavaju interes i potrebe članica Zajednice i stvaralački pospešuju iskazivanje kulturnog identiteta opštine Vršac, srpskog naroda i svih naroda i narodnosti koji žive na njenoj teritoriji sa ciljem da objedini zajedničku kulturu življenja u Vojvodini, Srbiji i Jugoslaviji.

Kulturno-prosvetna zajednica opštine Vršac je sastavni deo Kulturno-prosvetne zajednice Vojvodine, Srbije Jugoslavije.

Članice Kulturno-prosvetne zajednice su kulturno-umetnička društva, škole, sekcije, klubovi.

Najmnogobrojnije članice Kulturno-prosvetne zajednice su kulturno-umetnička i kulturno-prosvetna društva.

Srpska narodna tradicija i kultura neguju se u četiri kulturno-umetnička društva kroz više segmenata: folklorni, scenski i muzički.

Vršac kao multinacionalna sredina, u kojoj je najmnogobrojnija rumunska nacionalna manjina, ima 10 kulturno-umetničkih društava u gradu i seoskim sredinama rumunske nacionalne manjine. Svoju kulturu, jezik i identitet iskazuju kroz muzičke, folklorne aktivnosti, a najuspešnije su amaterske pozorišne scene.

Mađarska nacionalna manjina organizovana je u dva kulturno-umetnička društva. Kroz više sekcija veoma uspešno sarađuju sa ostalim udruženjima u Vojvodini, učestvujući na festivalima i takmičenjima.

Etnička grupa Roma deluje i radi u Kulturno-prosvetnom društvu u gradu.

Značajan doprinos ovoj ustanovi daju osnovne i srednje škole opštine kroz horsko pevanje, po čemu je grad Vršac na samom vrhu u Vojvodini, Srbiji i međunarodnoj sceni.

Kulturno-prosvetna zajednica je organizator svih takmičenja, smotri i festivala iz oblasti scenske, kulturno-umetničke i muzičke delatnosti.

Kulturno-prosvetna zajednica je i organizator Međunarodnog festivala folklora ¨Vršački venac¨.

Kulturno-prosvetna zajednica Vršac, Savez amatera Srbije, Savez muzičkih društava vojvodine i SO Vršac osnovali su ovaj Festival 1993. godine. Prihvaćen i verifikovan u Ministarstvu kulture Srbije, ¨Vršački venac¨ je jedina međunarodna manifestacija ove vrste u zemlji. Članica je i međunarodne organizacije folklornih festivala i narodne tradicije C.I.O.F.E.